Nieuwe aquathermie-atlas voor waterschap HDSR

Waarom deze studie nodig was

Nederlandse gemeenten moeten tegen eind 2027 een warmteprogramma opstellen voor de verduurzaming van de gebouwde omgeving. Daarvoor is concreet inzicht nodig in welke duurzame warmtebronnen lokaal beschikbaar zijn. In opdracht van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR) onderzocht EXTRAQT daarom de potentie van aquathermie uit oppervlaktewater (thermische energie uit oppervlaktewater, TEO) binnen het volledige beheergebied van HDSR.

De bestaande nationale aquathermieviewer geeft hiervoor slechts een globale indicatie en houdt geen rekening met complexe hydrologische processen zoals wisselende stroomrichtingen, cumulatieve effecten tussen installaties onderling en seizoensgebonden variaties. Daardoor wordt de werkelijk beschikbare potentie systematisch overschat.

Een geïntegreerde, fysisch onderbouwde methodiek

Om tot een betrouwbaar beeld te komen, ontwikkelde EXTRAQT een geïntegreerde methodiek waarbij thermische én ecologische effecten expliciet gemodelleerd worden aan de hand van een Digital Twin van het watersysteem. Zo kon precies worden bepaald hoeveel warmte maximaal aan het water onttrokken kan worden zonder de thermische of ecologische draagkracht van de waterlopen te overschrijden.

De resultaten tonen aan dat cumulatieve effecten een centrale rol spelen: aquathermie-installaties beïnvloeden elkaar via het watersysteem, waardoor afkoeling zich langsheen een waterloop kan opstapelen. Een lokale ingreep kan zo een effect hebben op veel grotere delen van het systeem. Daarnaast blijkt de beschikbare bronpotentie niet enkel afhankelijk van de eigenschappen van de waterloop zelf, maar ook sterk stuurbaar door te kijken naar de locatie van de warmtevraag: wanneer vooral gebouwen binnen voorkeursgebieden worden aangesloten, stijgt de effectieve inzetbaarheid van de beschikbare potentie aanzienlijk.

De tool: van bron tot waterenergieplan

De resultaten van de studie zijn nu raadpleegbaar via de nieuwe Aquathermie Atlas HDSR, beschikbaar op aquathermie-atlas.extraqt.be/hdsr-temperatuur. Net als bij eerdere EXTRAQT-atlassen is de tool opgebouwd rond drie hoofdonderdelen:

• Bronnen – de berekende bronpotentie van de waterlopen binnen het beheergebied van HDSR, inclusief lokale en cumulatieve effecten.
• Afnemers – de warmtevraag en de effectief toewijsbare warmte per gebied.
• Randvoorwaarden – de factoren die bepalen waar aquathermie het meest haalbaar en wenselijk is.

Aanvullende achtergrond over de methodologie is te vinden op de informatiepagina van de atlas.

Naar een waterenergieplan

De studie onderstreept de noodzaak van waterenergieplannen: een strategisch kader dat op systeemniveau in kaart brengt waar en hoeveel aquathermie duurzaam kan worden ingezet, rekening houdend met cumulatieve effecten en de ruimtelijke spreiding van de warmtevraag. Zo'n plan kan dienen als basis voor vergunningverlening, ruimtelijke planning en afstemming tussen waterbeheerder en gemeenten.

Met deze studie levert EXTRAQT, in samenwerking met HDSR, een fysisch onderbouwde en beleidsmatig bruikbare basis om aquathermie betrouwbaar en duurzaam in te zetten binnen de warmtetransitie.

Ontdek de resultaten zelf via de Aquathermie Atlas HDSR.